niedziela, 13 listopada 2016

Wyobraźmy sobie miasto, którego place i ulice pachną, jakby rozpylono eleganckie perfumy o woni delikatnej, owocowej. Pośród nich, w słońcu Południa, przechadzają się piękne kobiety w bajecznie kolorowych sukniach, z kwiatami we włosach. To hiszpańska Sewilla. Tylko trzy godziny lotu z Warszawy.
Wysiadłam z auta przed domem moich hiszpańskich przyjaciół i od razu poczułam to niesamowite powietrze. Był kwietniowy wieczór, w Polsce nadal chłodno i szaroburo, a tutaj – jak w pełni udanego lata. No i ten niesamowity zapach… Tysiące, miliony kwiatów pomarańczy! Ulice i place w Sewilli są obsadzone szpalerami owocowych drzewek, które kwitną dwa razy do roku. Przez tydzień drobne delikatne kwiaty, nagrzane śródziemnomorskim słońcem, roztaczają wkoło przepiękny aromat.

Położona w sercu Andaluzji, na rozległej równinie nad rzeką Gwadalkiwir, Sewilla kojarzy się z ogromną gotycką katedrą. Jest to miasto o przebogatej historii, barwnej kulturze i pieczołowicie pielęgnowanych tradycjach. Uchodzi też za stolicę snobizmu i bufonerii. Tu nikogo nie dziwią przemykające ulicami stylowe powozy, w których wytworni woźnice w czarnych kapeluszach z szerokimi rondami wiozą damy w czarnych krynolinach i mantylach – całkiem jak z obrazów Velázqueza. Damy i dżentelmeni to miejscowa arystokracja, często spokrewniona z panującymi rodami Europy.
Termin mojego przyjazdu został zaplanowany tak, abym mogła zobaczyć jedną z najsłynniejszych fiest w Hiszpanii – wielkie święto Sewilli, zwane Feria de Abril. Co roku, dwa tygodnie po Wielkanocy, życie stolicy Andaluzji przenosi się poza centrum – na rozległy, piaszczysty teren nad rzeką. Tam przez siedem dni mieszkańcy spotykają się, spędzając czas na wspólnym biesiadowaniu i tańczeniu wywodzącym się z tradycji flamenco sevillanas.
Świąteczny tydzień zaczyna się o północy. Tłumy mieszkańców zbierają się wówczas przed wielką bramą wejściową na teren Ferii. Bramę tworzą tysiące światełek, układających się w jeden z tradycyjnych symboli związanych z historią bądź kulturą Sewilli. Temat przewodni dekoracji świetlnej zawsze pozostaje tajemnicą aż do chwili rozbłyśnięcia lampek.
Na terenie jarmarku, wzdłuż wytyczonych ulic noszących imiona najsłynniejszych torreadorów tutejszej areny, ustawione są setki wielobarwnych namiotów zwanych casetas. Wstęp do ich wnętrza jest zarezerwowany dla członków specjalnych klubów i stowarzyszeń. Przez to impreza nie nabrała charakteru masówki dla turystów, lecz zachowała lokalny koloryt i nieco elitarny charakter.
Dzięki moim hiszpańskim przyjaciołom mogłam uczestniczyć w Ferii i w jednym z casetas tańczyć sevillanas do utraty tchu. Ubrana w tradycyjną suknię flamenco, popijając tinto verde – rodzaj ponczu z białego wina – stałam się swoistą atrakcją dla „tubylców”, jako jedyna nie-Hiszpanka w tym towarzystwie.Trzeba przyznać, że atmosfera Ferii jest niepowtarzalna. Mnie także udzieliła się tutejsza euforia zabawy. Może dlatego w dusznym wnętrzu namiotu nie czułam wcale ani zmęczenia, ani osiadającego na ciele i ubraniu kurzu. Po kilku godzinach spędzonych na piaszczystym terenie piękne suknie pań i eleganckie garnitury panów pokrywa warstwa wszechobecnego żółtego pyłu. Dlatego też niektóre ze stałych bywalczyń mają po kilka kreacji na zmianę – od sukni, poprzez rozmaite dodatki, jak chusty, kwiaty czy grzebienie wpinane we włosy.
Sewillskie elegantki nie wstydzą się swoich barwnych tradycji i folkloru. Zarówno podczas Feria de Abril, jak i innych świąt, panie w wieku od lat dwóch do osiemdziesięciu z wdziękiem przechadzają się po całym mieście w sukniach flamenco. Na nogach mają obowiązkowe espadryle na koturnach wiązane w kostce lub też specjalne buty do tańczenia flamenco. Kobietki w wieku „wózeczkowym” wystrojone są w kolorowe, falbaniaste sukieneczki. Od bogactwa barw, fasonów, kreacji może zakręcić się w głowie.
Suknie i potrzebne do szczęścia akcesoria można kupić na każdym kroku – w eleganckich butikach na handlowej promenadzie Calle de las Sierpes, gdzie ceny sięgają kilku tysięcy euro, aż po wielkie domy towarowe dla zwykłych ludzi. Na ogromnym, specjalistycznym stoisku w popularnym El Corte Ingles eksponowane są setki modeli w całkiem przystępnych cenach. Oprócz tradycyjnych sukni w grochy można tu także znaleźć współczesne wariacje w pseudodesignerskie czy psychodeliczne wzory albo kombinacje z wystrzępionego dżinsu i koronek.



Po nocnych szaleństwach i atrakcjach wielkiego jarmarku przychodzą ciepłe dni przesycone wonią pomarańczy, które poświęcić można historii i wspaniałej kulturze miasta.
Do najsłynniejszych zabytków należy oczywiście monumentalna katedra, której gotycka bryła przed wiekami rozsiadła się w centrum miasta. W odróżnieniu od powszechnie znanych i kojarzonych z gotycką architekturą strzelistych świątyń Północy, bryła sewillskiej katedry jest przysadzista i zaskakuje ogromem powierzchni. Nad kościołem góruje słynna dzwonnica, La Giralda – pozostałość po wielkim meczecie Almohadów, dawnych władców Andaluzji. Na stumetrową wieżę prowadzi system ramp, bo dawniej na szczyt minaretu (dzwonnicy) wjeżdżano końmi. Dziś, niestety, nie jesteśmy tak uprzywilejowani, ale trudy wspinaczki na La Giraldę wynagradza wspaniały widok miasta.
Przed dalszym zwiedzaniem warto chwilę odpocząć wśród owocowych drzewek na katedralnym Patjo de los Naranjos (Dziedzińcu Pomarańczy). Tuż obok katedry znajduje się też wejście na teren Reales Alcázares – wspaniałego pałacu króla Piotra I Okrutnego, wybudowanego w II połowie XIV wieku w stylu mudejar. Arabska rezydencja katolickich królów to bogato zdobione apartamenty, koronkowe fasady oraz – przynoszące wytchnienie od żaru południa i gwaru miasta – ogrody z szemrzącymi fontannami, sadzawkami i egzotyczną zielenią.
Dla spragnionych mocnych wrażeń jest jeszcze corrida, która odbywa się każdego świątecznego popołudnia w tutejszej arenie – słynnej w całym kraju Plaza de Toros de la Maestranza. Wbrew pozorom, jest to rozrywka niezwykle elitarna: obowiązują tu eleganckie stroje, a towarzystwo lokalnych notabli i arystokracji jest zapewnione.
Koniecznie trzeba jeszcze przejść się wąskimi uliczkami Barrio de Santa Cruz – dawnej dzielnicy żydowskiej. Skala małych, pobielanych domków i cieniste patia tonące w zieleni pozwalają na chwilę wyłączyć się z szaleństwa fiesty. Prywatności tych uroczych posesji strzegą kute, zdobione kraty.
  
Wszechobecna komercja dotarła i tutaj w postaci małych sklepików z pamiątkami. Można sprawić sobie pluszowego byczka, plastikową tancerkę flamenco bądź skorzystać z bogatej oferty któregoś z barów tapas. Popularne w całej Hiszpanii tapas, czyli przekąski, zostały podobno wynalezione właśnie w Andaluzji. Wybór jest ogromny – oprócz tłustych, acz niezmiernie smakowitych przysmaków kiełbasianych, serwuje się ostre sery, panierowane kalmary, krewetki, kawałeczki słynnej suszonej szynki serrano i inne specjały, podawane z twardymi krakersami bądź pieczywem.
Chcąc żywić się zgodnie z lokalnymi zwyczajami, po przekąszeniu około godziny 13.00 pysznych tapas, trzeba dotrwać do 22.00-23.00, kiedy to zasiada się do głównego posiłku dnia. Wybór restauracji w Sewilli jest ogromny. Można tu zjeść przysmaki regionalne, będące wspaniałą mieszanką kuchni wszystkich nacji, które przez wieki zamieszkiwały południe Hiszpanii, a także dania kuchni z różnych stron świata. Wielką popularnością wśród mieszkańców cieszy się restauracja kubańska oraz położony poza centrum lokal specjalizujący się w daniach z Wysp Kanaryjskich, podawanych ze słynnym w całym mieście pikantnym sosem mojo.
Po tak dużej dawce kalorii należy znów przetańczyć całą noc przy dźwiękach sevillanas, wśród pięknych dziewcząt oraz Hiszpanów o ognistych temperamentach.
Potem nad brzegami Gwadalkiwiru wstanie leniwie kolejny dzień, aby wolnym, śródziemnomorskim tempem potoczyć się aż do popołudnia. Wtedy to mieszkańcy Sewilli całymi rodzinami wylegną znów na pachnące place i ulice.

ehhhh

Bolimowski Park Krajobrazowy - konwalie
  • łódzkie i mazowieckie;
  • 23.130 ha (3.253 ha na terenie województwa łódzkiego)
  • utworzony w 1986 r., powiększony w 1995 r. Siedziba zarządu parku mieści się w Skierniewicach.

Obszar parku obejmuje płaskie i faliste tereny Równiny Łowicko - Błońskiej, przechodzące na południu ku Wzniesieniom Łódzkim. Występuje tu typowy krajobraz polodowcowy w obrębie wysoczyzny moreny dennej, z licznie występującymi polami wydmowymi.

Puszcze:
  • Bolimowska, Miechowiecka i Mariańska

Flora parku:
  • dominują bory mieszane (sosny, dębu, grabu i jałowca),
  • żyzne siedliska: grądy i świetliste dąbrowy
  • w obniżeniach: olsy
  • dolina Rawki: łęgi jesionowo - olchowe i zarośla wierzbowe.
  • ponad 900 gatunków roślin naczyniowych (134 gatunków roślin rzadkich i chronionych) m.in. orlik pospolity, wawrzynek wilczełyko i lilia złotogłów.

Fauna parku:
  • 163 gatunki zwierząt chronionych m.in. łosie, jelenie, daniele, dziki, piżmaki, bobry i lisy.
  • dominuje ptactwo wodne, w tym m.in.: brodźce, bociany czarne, bekasy, remizy i łabędzie nieme
Rezerwaty przyrody:
  • Kopanicha, Rawka, Ruda Chlebacz, Polana Siwica oraz Puszcza Mariańska (ostatni poza granicami województwa łódzkiego)
  • siedliska bobrów nad rzeka Rawką oraz kilka pomników przyrody
Pozaprzyrodnicze atrakcje turystyczne:
  • Nieborów, Arkadia, Łowicz, Skierniewice, Bolimów oraz pamiątki historyczne, w tym m.in. okopy i mogily z okresu obu wojen światowych.

Do dyspozycji turystów oddano obiekty wypoczynkowo - rekreacyjne w Bolimowie, Budach Grabskich i Nieborowie, z których korzystają głównie mieszkańcy pobliskich wielkich aglomeracji miejskich. Wyznakowano i opisano 3 szlaki turystyczne oraz 16 ścieżek dydaktycznych. Działają tu „zielone szkoły”.

Sieć rzeczna
  • Chojnatka, Rawka

Rezerwaty przyrody
  • "Kopanicha" "Polana Siwica" "Rawka"

Miejscowości w parku
  • Bolimów, Borowiny, Budy Grabskie, Doleck, Jeruzal, Joachimów - Mogiły, Kowiesy, Nieborów, Stara Rawa, Suliszew, Wólka Łasiecka, Ziemiary


Park Krajobrazowy Międzyrzecza Warty i Widawki - rzeka, drzewo
  • województwo łódzkie, na południowy wschód od Sieradza, w obrębie gmin: Widawa, Konopnica, Burzenin, Zapolice, Sieradz, Ostrówek i Zduńska Wola.
  • utworzony został w 1989 roku.
  • 25.330 ha.; siedziba dyrekcji Parku znajduje się w Sieradzu.
Przedmiot ochrony:
  • Przedmiotem ochrony są doliny Warty, Widawki i ich dopływów wraz z otoczeniem, a także towarzysząca tym obszarom naturalna szata roślinna. W centralnej części parku znajduje się interesujący węzeł hydrograficzny, który tworzą zbiegające się rzeki Widawka, Grabia i Nieciecz.

Obszar parku wyróżnia się urozmaiconą rzeźbą terenu, zwłaszcza malowniczymi przełomami Warty, gdzie wysokości względne stoków doliny dochodzą do 45 metrów a na powierzchni ukazują się stare utwory wapienne. Z wysokich brzegów można obserwować rozlegle panoramy doliny.

Park Krajobrazowy Międzyrzecza Warty i Widawki jest obszarem o słabo rozwiniętej sieci dróg i rozproszonym osadnictwie. Nie ma większych zakładów przemysłowych, dominuje rolnicza gospodarka chłopska prowadzona przez małe i średnie gospodarstwa rolne.

Flora parku:
  • lasy to niespełna 25% ogólnej powierzchni Parku. Przeważają sztucznie wprowadzone lasy sosnowe, lecz zachowały się również niewielkie fragmenty naturalnych zespołów leśnych, takich jak:
  • bór mieszany, bór wilgotny, bór bagienny, bór śródlądowy, bór suchy, dąbrowa świetlista, grąd niski, grąd wysoki, ols czy łęg olszowy. Zespoły naturalnych borów bagiennych, łęgów i grądów zachowały się tylko w niewielkich fragmentach.
  • ponad 600 gatunków roślin naczyniowych
  • 30 gatunków roślin chronionych (19 znajdujących się pod całkowitą a 11 - częściową) Dość liczną grupą są rośliny rzadkie w skali kraju - stanowią bowiem 25% (154 gatunki) wszystkich gatunków występujących na terenie Parku.
  • rośliny związane z torfowiskami, wilgotnymi łąkami, szuwarami, wodami oraz innymi siedliskami - przynajmniej okresowo podtopionymi.
  • spotyka się m.in rosiczkę okrągłolistną, żurawinę błotną, borówkę bagienną, bagno zwyczajne, wełnianki i liczne gatunki mchów.
  • gatunki muraw kserotermicznych i ciepłolubnych okrajków. Z roślin chronionych wstępują tutaj widłak torfowy, widłak goździsty, rosiczka okrągłolistna czy kruszczyk szerokolistny.
Fauna parku jest stosunkowa bogata.
  • hydrofauna: wrotki, pijawki, widłonogi, widelnice, jętki, pluskwiaki różnoskrzydłe, mięczaki, skąposzczety, ważki, chruściki, chrząszcze.
  • ryby (29 gatunków) płoć, śliz, jelec i szczupak.
  • tarło: brzana, certa, spotyka się również węgorza.
  • ptaki: żuraw, zimorodek, bocian biały, czajka czy kaczka krzyżówka.
  • gadychronione: ropucha paskówka, i zaskroniec
  • ssaki: bóbr i wydra.




Pozaprzyrodnicze atrakcje turystyczne:
  • ślady osadnictwa pradziejowego, charakterystyczne dla niemal wszystkich okresów rozwoju różnych kultur osadniczych;
  • stanowiska archeologiczne w Strobinie (kurhan z okresu rzymskiego), Konopnicy, Siemiechowie, Burzeninie i Widawie.
  • pojedyncze obiekty zabytkowe, zarówno świeckie jak i sakralne. Jedną z najstarszych, a zarazem jedną z pierwszych w Polsce świątyń zbudowanych z cegły jest XIII - wieczny kościół p.w. św. Urszuli w Strońsku.
  • romański tympanon pochodzenia skandynawskiego lub tyrolskiego. Zabytkowe układy urbanistyczne funkcjonują od wieków w takich miejscowościach jak Widawa, Burzenin czy Chojne.
  • pobernardyński zespół kościelno - klasztorny w Widawie. Funkcjonujące w pomieszczeniach klasztornych Muzeum Parafialne eksponuje wiele cennych pamiątek historycznych.
  • zespoły parkowo - dworskie czy parkowo - pałacowe znajdujące się m.in. w Konopnicy i Rychłocicach.


Sieć rzeczna
  • Grabia, Nieciecz, Warta, Widawka

Rezerwaty przyrody
  • "Grabica", "Korzeń", "Winnica"

Miejscowości w parku
  • Antonin, Beleń, Brzyków, Burzenin, Chojne, Grabica, Jeziorko, Kalinowa, Konopnica, Osjaków, Pstrokonie, Rembieszów, Rychłocice, Siemiechów, Strońsko, Strumiany, Tyczyn, Widawa, Wielka Wieś, Witów, Zamość, Zborów
























Park Krajobrazowy Wzniesień Łódzkich
  • utworzony w 1996 roku na terenie Łodzi oraz powiatów: łódzkiego wschodniego, brzezińskiego i zgierskiego.
  • 13.767 ha, z czego na otulinę przypada 3.020 ha.
  • Park położony jest na terenie sześciu gmin: Brzeziny, Stryków, Nowosolna, Łódź, Dmosin i Zgierz. Siedziba dyrekcji Parku mieści się w Łodzi.

Przedmiot ochrony:
  • Park Krajobrazowy Wzniesień Łódzkich chroni unikatowy w Polsce środkowej krajobraz wyżynny uformowany na obszarze między Łodzią, Brzezinami i Strykowem. Do najcenniejszych walorów parku należy wyjątkowo bogata rzeźba terenu, podlegająca nadal żywym procesom geomorfologicznym, a także fragmenty naturalnej szaty roślinnej, związanej zwłaszcza z licznymi źródliskami i strumieniami oraz interesująca fauna.

Obserwuje się tu m.in. nagromadzenie interesujących form geomorfologicznych takich jak parowy, wcięcia drogowe, wysokie miedze czy głazy narzutowe.

Flora parku:
  • wskaźnik lesistości wynosi około 28%.
  • leśne uroczyska Janinów i Poćwiardówka mają około 550 ha powierzchni a Tadzin - Szymaniszki ok. 340 ha.
  • obecność wielu rzadkich i chronionych gatunków roślin, w tym gatunków najbardziej zagrożonych i rzadkich w skali regionu, znajdujących się w tzw. czerwonej księdze. Rośnie tu pełnik europejski, naparstnica zwyczajna, wawrzynek wilczełyko oraz widłaki.

Fauna parku:
  • grupa występujących tu rzadkich bezkręgowców żyjących wyłącznie w Polsce Południowej lub nawet tylko w górach, a także gatunki saprofagiczne mające w Parku Krajobrazowym Wzniesień Łódzkich jedyne stanowiska w Polsce (dwa gatunki muchówek). W Lesie Łagiewnickim ma stanowisko trzmiel tajgowy relikt borealny, umieszczony w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt.
  • Z gatunków kręgowców stwierdzonych w parku za najcenniejsze dla środkowej Polski można uznać spośród płazów traszkę grzebieniastą i kumaka nizinnego; z ptaków muchołówkę małą, jarzębatkę, pójdźkę, trzmielojada, siniaka i zniczka, oraz wśród ssaków kilka gatunków nietoperzy, borsuka i kunę domową.

Rezerwaty przyrody:
Las Łagiewnicki”, „Parowy Janinowskie” i „Struga Dobieszkowka” oraz Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „Górna Mrożyca”.

  • zespoły pałacowo - parkowe i wiejskie parki podworskie.
  • murowany dwór wiejski w Byszewach, w którym na początku XX wieku chętnie przebywał Jarosław Iwaszkiewicz
  • 4 inne parki podworskie, m.in. w Dobieszkowie, Klęku, Łagiewnikach oraz dziś już bardzo zniszczony park w Niesułkowie - Kolonii. Większość z nich jest niestety zaniedbana i wymaga opieki konserwatorskiej.
  • klasztor z kościołem parafialnym pod wezwaniem św. Antoniego Padewskiego z XVIII stulecia oraz kapliczki św. Antoniego i św. Rocha przy ulicy Wycieczkowej (Łagieszweki);
  • zabytkowe kościoły w Dobrej i Niesułkowie.
  • drewniany młyn w Dąbrówce Małej
  • kościół mariawicki w Grzmiącej
  • cmentarz z I wojny światowej na skraju lasu we wsi Poćwiardówka.


Sieć rzeczna
  • Grzmiąca, Moszczenica, Mrożyca

Rezerwaty przyrody
  • "Parowy Janinowskie", "Struga Dobieszkowska"

Miejscowości w parku
Bukowiec, Byszewy, Dąbrowa, Dobieszków, Dobra, Głogowiec, Grabina, Grzmiąca, Janinów, Klęk, Lipka, Moskwa, Niesułków, Plichtów, Polik, Stare Skoszewy, Syberia, Szymaniszki, Tadzin, Wola Cyrusowa







































Przedborski Park Krajobrazowy
1988 roku; łódzkie i świętokrzyskie
Powierzchnia parku wynosi 16.640 ha, a otuliny 14.490 ha.
Siedziba dyrekcji Parku znajduje się w Przedborzu.
Przedborski Park Krajobrazowy (wraz ze Spalskim Parkiem Krajobrazowym i Sulejowskim Parkiem Krajobrazowym) wchodzi w skład Zespołu Nadpilicznych Parków Krajobrazowych z siedzibą w Moszczenicy.

Obszar parku zajmuje płaskie i faliste tereny Wyżyny Przedborskiej, najbardziej cenną przyrodniczo część zbudowanego z wapieni i piaskowców i zajmującego centralną cześć parku Pasma Przedborsko - Małogoskiego oraz fragmenty Niecki Włoszczowskiej, Wzgórz Łopuszańskich i Wzgórz Opoczyńskich.

Przedmiot ochrony:
Wspólnie z Parkami: Sulejowskim i Spalskim, Przedborski Park Krajobrazowy chroni dorzecze Pilicy

Zadaniem parku jest zachowanie jego walorów przyrodniczych i krajobrazowych, stworzenie systemu skutecznej ochrony najcenniejszych obiektów - rezerwatów i pomników przyrody oraz udostępnienie terenu dla turystyki ekologicznej.

Flora parku:
  • Lasy - 63,8 % powierzchni, a w otulinie 3.470 ha (23,9 %). Są to przeważnie drzewostany sosnowe na siedlisku borów mieszanych, przeplecione olsami i borami bagiennymi.
  • 900 gatunków roślin naczyniowych. Na wzgórzach wapiennych rośnie szereg gatunków wapieniolubnych. Do gatunków takich należą m.in.: zawilec wielkokwiatowy, goryczka orzęsiona i wiśnia karłowata. Z gatunków górskich rośnie tu bez koralowy i śnieżyczka przebiśnieg.
  • 39 gatunków roślin objętych ochroną całkowitą. Godne uwagi są: wierzba borówkolistna - relikt arktyczny na torfowisku Piskorzeniec, gatunek bardzo rzadki w Polsce a także: wiśnia karłowata - nieliczne okazy w okolicy Rączek, wawrzynek wilczełyko, bluszcz pospolity - niezbyt częsty w lasach.
  • widłaki: goździsty i gajowy oraz bardzo rzadkie - widłak spłaszczony i wroniec. Rośnie tu pełnik europejski, orlik pospolity, sasanka wiosenna, zawilec wielkokwiatowy, grążel żółty, lilia złotogłów, kosaciec syberyjski, obuwik pospolity żłobik koralowy i grzyb - szmaciak gałęzisty. Na terenie Parku rośnie również wolfia bezkorzeniowa - najmniejsza roślina kwiatowa na świecie.
  • szereg gatunków chwastów bardzo rzadko występujących w Polsce - m. in. czechrzycę grzebieniastą, miłki, przewiercień okrągłolistny czy włóczydło polne.

Fauna parku:
  • ptaki - 168 gatunków;98 należy do awifauny lęgowej m.in.: biegusa płaskodzioba, bociana czarnego, łabędzia niemego, ogorzałki rybołowa, bąka, gągoła i kropiatki.
  • z pomocą człowieka na teren parku powróciły bobry.
  • łosie, sarny, dziki i borsuki.
Pozaprzyrodnicze atrakcje turystyczne:
Najciekawsze zabytki znajdują się na terenie Przedborza, w tym kościół p.w. św. Mikołaja, wzniesiony w XIV stuleciu i rozbudowany w wieku XVIII, pozostałości zamku Kazimierza Wielkiego oraz murów miejskich (XIV w).

W wiejskim krajobrazie Przedborskiego Parku Krajobrazowego można jeszcze spotkać przykłady starego budownictwa ludowego - chaty kryte słomą, studnie z żurawiem, piwnice ze sklepieniem kolebkowym, chylące się kuźnie, a nade wszystko urocze kapliczki i figurki wtopione w pagórkowaty krajobraz, szczególnie w takich wioskach jak: Chałupy, Gaj, Policzko Stare, Wymysłów, Piskorzeniec, Borowa, Wygwizdów, Przyłanki, Góry Mokre i inne.

W Przedborskim Parku Krajobrazowym znajduje się również 10 parków podworskich o różnym stanie zachowania.

Sieć rzeczna
  • Pilica

Rezerwaty przyrody
  • "Czarna Rózga", "Piskorzeniec"

Miejscowości w parku
Góry Mokre, Góry Suche, Krzętów, Piskorzeniec, Przedbórz, Żeleźnica



































Spalski Park Krajobrazowy
1995 r.; dyrekcja w Spale
12.875 ha a jego otuliny 23.192 ha

obszar Wzniesień Południowomazowieckich i obejmuje wschodnią część Równiny Piotrkowskiej oraz północno - wschodni fragment Równiny Radomskiej

Przedmiot ochrony:
Park stanowi obszar o dobrze zachowanych cechach krajobrazu naturalnego z bogatym i różnorodnym światem roślinnym i zwierzęcym. Chroni on dolinę rzeki Pilicy wraz z najbardziej cennymi przyrodniczo terenami przyległymi. W granicach parku przeważają tereny leśne (57,4%), ale znaczny udział mają też użytki rolne (35,6%). Pozostałe 7% powierzchni przypada na tereny zainwestowane i wody.

Flora parku:
Rozległe lasy w środkowym biegu Pilicy coraz częściej nazywane są Puszczą Pilicką, choć nie mają one w rzeczywistości charakteru historycznej puszczy. Składają się z kilku kompleksów, położonych po obu stronach Pilicy, przy czym największa ich część przypada na Równinę Piotrkowską.

Na tle równinnego, mało lesistego krajobrazu Polski Środkowej dolina rzeki Pilicy wyróżnia się malowniczością i różnorodnością krajobrazu. Pilica płynie tutaj naturalnym korytem, miejscami meandrując. Liczne wysepki, mielizny, starorzecza stwarzają dobre warunki siedliskowe dla wielu gatunków roślin i zwierząt.

Najbardziej atrakcyjny krajobrazowo fragment doliny to przełomowy odcinek rzeki w okolicach Inowłodza. Z krawędzi wysoczyzny na Legnicy i Zakościelu rozpościera się rozległy widok na dolinę Pilicy i zwarte kompleksy leśne. Równie atrakcyjnym miejscem widokowym są tereny krawędziowe w okolicach Łęgu i Grotowic.

W rozległej dolinie Pilicy występują mozaikowo: łąki, resztki starych drzewostanów, wrzosowiska murawy piaskowe, turzycowiska i trzcinowiska. Na terenie Parku dominują lasy sosnowe w różnym wieku, ale spotyka się również lasy mieszane i liściaste: olsy, grądy, świetliste dąbrowy oraz łęgi olszowo - jesionowe. Najciekawsze przyrodniczo lasy ze starymi drzewostanami występują w okolicach Spały, Konewki, Luciążnej, Żądłowic i Smardzewic.

  • 800 gatunkow naczyniowych
  • 19 gatunków roślin objętych ochroną całkowitą (m.in. lilię złotogłów, orlika pospolitego, widłaki, storczyki), 11 ochroną częściową (paprotkę zwyczajną, pierwiosnkę wyniosłą, kocanki piaskowe) oraz 42 gatunki, które w Polsce Środkowej występują nielicznie.
Fauna parku:
  • 205 gatunków, w tym 140 mających tu swoje lęgowiska. Z wyjątkiem 3 gatunków (wrony siwej, sroki i gawrona) wszystkie inne patki bądź to podlegają ochronie bądź też są ptakami łownymi.
  • 28 gatunków ryb i jednego przedstawiciela smoczkoustych - minoga strumieniowego. Odnotowano również 9 gatunków płazów, w tym 6 chronionych oraz 5 gatunków gadów, wszystkich podlegających ochronie.
  • 31 gatunków ssaków, z czego 7 objętych jest całkowitą ochroną, a 12 należy do zwierzyny łownej. Należy podkreślić występowanie zwierzyny grubej, a zwłaszcza dzików, saren, jeleni szlachetnych i danieli.

Jak dotąd na terenie Spalskiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny utworzono jak dotąd 5 rezerwatów przyrody. Interesującym miejscem jest Ośrodek Hodowli Żubrów w Książu k. Smardzewic, znajdujący się od 1976 r. pod zarządem Kampinoskiego Parku Narodowego.
Rezerwaty przyrody:
W granicach Parku leżą 3 rezerwaty: „Konewka”, „Spała” i „Żądłowice”, w granicach otuliny dwa kolejne - „Sługocice” i „Jeleń”.

Sieć rzeczna
Gać, Luboczanka, Pilica

Rezerwaty przyrody
"Błogie", "Konewka", „Spała", „Żądłowice"

Miejscowości w parku
Anielin, Brzustów, Ciebłowice Małe, Gapinin, Grotowice, Inowłódz, Konewka, Konstantynów,
Kozłowiec, Królowa Wola, Lubocz, Mysiakowiec, Poświętne, Rzeczyca, Spała, Studzianna, Teofilów, Zakościele, Żądłowice



































Sulejowski Park Krajobrazowy
1994 r.; siedziba w Moszczenicy
z otuliną zajmuje obszar 56.371 h

Północno - zachodnia część parku leży w obrębie Równiny Piotrkowskiej, południowy jego fragment położony jest na Wzgórzach Radomszczańskich, a wschodnia część na Wzgórzach Opoczyńskich.

Obszar parku obejmuje: dolinę rzeki Pilicy w jej środkowym biegu oraz Zbiornik Sulejowski, wykorzystywany do zaopatrzenia Łodzi w wodę, ochrony przeciwpowodziowej i produkcji energii elektrycznej (elektrownia o mocy 3,5 MW).

Przedmiot ochrony:
Ochronie podlegają najcenniejsze przyrodniczo tereny przyległe - w tym leśne - będące pozostałością wielkiej Puszczy Pilickiej z fragmentami przyrody naturalnej, chronionymi w 11 zatwierdzonych i 5 projektowanych rezerwatach, zespołach przyrodniczo - krajobrazowych i użytkach ekologicznych.

Flora parku:
Sulejowski Park Krajobrazowy leży w zasięgu geograficznego występowania jodły pospolitej, klonu, jawora, świerku pospolitego i buka. Dotychczas w granicach Parku stwierdzono występowanie 14 zespołów leśnych i zaroślowych oraz kilkanaście zbiorowisk o charakterze przejściowym. Spotyka się tu piękne łąki i torfowiska oraz murawy piaszczyste i nawapienne.

W lasach Parku odnotowano występowanie 35 gatunków roślin podlegających całkowitej ochronie oraz 15 częściowo chronionych. Osobliwościami florystycznymi są m.in.: długosz królewski, storczyki, widłaki i zimnoziół północny.

Fauna parku:
Spośród zwierząt spotykanych na terenie Parku najliczniejszą grupę stanowią owady lądowe. Szczegółowe badania przeprowadzono nad muchówkami - stwierdzono występowanie 150 gatunków, co stanowi ok. 40% fauny krajowej.

  • 35 gatunków ryb i smoczkoustych, a występujący tu minog ukraiński i koza złotawa znajdują się na liście Czerwonej Księgi. Stwierdzono tu także obecność 5 gatunków gadów, 12 płazów, 196 ptaków (ok. 55% awifauny krajowej), w tym 146 gatunków lęgowych (63% ptaków lęgowych w Polsce).
  • Z gatunków odnotowanych w Czerwonej Księdze spotykany jest tutaj bąk, gągoł, kropiatka, sieweczka obrożna i rybitwa białoczelna.
  • ssaki - 39 gatunków, w tym bóbr, łoś, wilk i wydra.

Pozaprzyrodnicze atrakcje turystyczne:
Na terenie Sulejowskiego Parku Krajobrazowego znajdują się liczne zabytki historii i kultury materialnej. Z pewnością najcenniejszym zabytkiem i to najwyższej klasy jest opactwo Cystersów w Sulejowie - Podklasztorzu. Na terenie Sulejowa znajdują się również zabytkowe wapienniki Jan i Wiktor.

Na terenie parku znajduje się też kilka innych, cennych zabytków architektury sakralnej. W Skotnikach znajduje się, późnogotycki kościół drewniany a w Smardzewicach - barokowy kościół wzniesiony w latach1683-99 i klasztor franciszkański z XVIII stulecia, otoczone murem z niewielkimi basztami.

W Bąkowej Górze, na wzgórzu o tej samej nazwie znajdują się ruiny zamku z XIV wieku. W sąsiedztwie znajduje się zabytkowy, XVII - wieczny dwór Małachowskich oraz kościół parafialny z XV stulecia. Z rozległych ruin zamku rycerskiego wzniesionego przez Majkowskich oraz cennego zespołu potężnych dębów słyną również Majkowice.

Sulejowski Park Krajobrazowy to również drewniane śródleśne osady, stare wiejskie chałupy m.in. w Stobnicy i Niewierszynie oraz skromne kapliczki rozsiane po wsiach, przy drogach wiejskich.

Zdecydowanie najwięcej turystów przyciąga na teren parku Zbiornik Sulejowski rozciągający się miedzy Sulejowem a Smardzewicami. To sztuczne jezioro utworzone zostało w latach 1969-74 poprzez spiętrzenie Pilicy tamą o długości 1200 m, wysokości 16 m i szerokości w koronie 10 m. Akwen ma 2117 ha powierzchni, 17 km długości oraz zróżnicowaną szerokość (do 3,5 km). Maksymalna głębokość wynosi 10 metrów.

Sieć rzeczna
  • Pilica, Strawa

Rezerwaty przyrody
  • "Gaik", "Niebieskie Źródła", "Twarda"

Miejscowości w parku
Karolinów, Leonów, Piotrków Trybunalski, Prucheńsko Małe, Smardzewice, Sulejów, Swolszewice Małe, Tomaszów Mazowiecki, Tresta, Twarda, Zarzęcin





























Załęczański Park Krajobrazowy
lodzkie i opolskie;
1978 roku jako jeden z pierwszych parków krajobrazowych w Polsce.
14.485 ha, a jego strefy ochronnej 12.328 ha.

Park obejmuje pagórkowate tereny północno - wschodniej części Wyżyny Wieluńskiej z malowniczą doliną Warty i jej zakolem o charakterze przełomu, zwanym Wielkim Łukiem Warty.

Przedmiot ochrony:
ochrona krajobrazu jurajskiego, w tym bogactwa form krasowych takich jak: wapienne skałki ostańcowe, jaskinie, ponory i leje krasowe oraz wywierzyska a także ochrona miejscowej flory i fauny. Zachowały się tu również ślady zlodowacenia pochodzące z plejstocenu - wzgórza morenowe i równiny sandrowe.

Flora parku:
  • suche bory sosnowe, bory bagienne, dąbrowy i olsy, nad rzekami łęgi jesionowo - olszowe a na skałach wapiennych - murawy kserotermiczne.
  • 1200 gatunków roślin naczyniowych, mchów i porostów.
  • gatunki należące do wielu grup siedliskowych, jednak najliczniej reprezentowane są rośliny związane z siedliskami zmienionymi wskutek działalności człowieka, takimi jak uprawa roli czy osadnictwo wiejskie.
  • rośliny muraw napiaskowych i kserotermicznych. Na murawy kserotermiczne składają się liczne gatunki roślin sucho- i ciepłolubnych porastających niezalesione szczyty jurajskich ostańców wapiennych
Fauna parku:
  • Murawy i zarośla kserotermiczne są również wspaniałym siedliskiem dla licznych owadów.
  • wielkie ilości zwierząt o ogromnej różnorodności gatunkowej; wielobarwne motyle, pajęczaki, świerszcze, chrząszcze oraz szarańczaki.
  • 100 gatunków ślimaków, w tym kilka bardzo interesujących. Równie dobrze poznaną grupa zwierząt w Parku są ryby.
  • Z osobliwości można wymienić tracze nurogęsi gniazdujące w ilości kilku par w dziuplach przybrzeżnych drzew. Odnotowano tu stanowiska lęgowe gągoła - kaczki.
  • para łabędzi krzykliwych,
  • 19 gatunków gadów i płazów, warto odnotować salamandrę plamistą i gniewosza plamistego. Zasiedlenie Parku przez ssaki, z wyjątkiem nietoperzy, nie wyróżnia się niczym szczególnym w odniesieniu do obszarów przyległych.
  • chomik europejski oraz bóbr i wydra.
Pozaprzyrodnicze atrakcje turystyczne:
Obok walorów przyrodniczo - krajobrazowych wielką atrakcją Załęczańskiego Parku Krajobrazowego i jego najbliższych okolic są zachowane do dnia dzisiejszego, interesujące zabytki architektury i sztuki.

W pierwszej kolejności należy wymienić tutaj budownictwo sakralne pochodzące z pierwszej połowy XVI w. - drewniane kościółki w tzw. stylu wieluńskim, o niespotykanej nigdzie indziej w Polsce architekturze i oryginalnym wystroju wnętrza. Kościółki te znajdują się w Łaszewie Rządowym (w otulinie Parku) oraz w Grębieniu, Kadłubie i Popowicach (blisko granic otuliny ZPK).

W Kępowiznie natomiast znajduje się dawny drewniany młyn wodny, który obecnie funkcjonuje jako elektryczny. W pobliżu młyna znajduje się ośrodek szkoleniowo - wypoczynkowy chorągwi łódzkiej ZHP „Nadwarciański Gród” otoczony dziką i bogatą przyrodą Załęczańskiego Parku Krajobrazowego.

Sieć rzeczna
Sucha Struga
Warta

Rezerwaty przyrody
"Dąbrowa w Niżankowicach"
"Węże"


Miejscowości w parku

Bieniec, Bieniec Mały, Bobrowniki, Draby, Działoszyn, Kamion, Kępowizna, Kluski, Krzeczów, Lisowice, Lisowice - Kolonia, Łaszew Rządowy, Mierzyce, Niżankowice, Ogroble, Przywóz, Sęsów, Stara Wieś, Toporów, Troniny, Węże, Więcławy, Załęcze Małe, Załęcze Wielkie,  

ehhhhhhhh





Przeważająca część powierzchni kraju leży powyżej 200 m n.p.m. Centralną część kraju zajmuje rozległy, suchy i bezdrzewny płaskowyż. Rozcinają go głębokie doliny rzek i niewysokie pasma górskie, z których najdłuższe to Kordyliera Centralna. Powierzchnia półwyspu wynosi 580 tys. km2, z czego 85% zajmuje Hiszpania, a pozostałe 15% Portugalia.




Góry
góry
najwyższy szczyt
Góry Betyckie
Mulhacén Mul, 3478 m n.p.m
Pireneje
Pico de Aneto, 3404 m n.p.m.
Góry Kantabryjskie
Torre de Cerredo, 2648 m n.p.m.
Góry Kastylijskie
Almanzor, 2592 m n.p.m
Góry Iberyjskie
Moncayo, 2313 m n.p.m.
Serra da Estrela
Torre, 1993 m n.p.m P









Wulkany
Teide
3 718 m n.p.m.
Croscat
786 m n.p.m.
Santa Margarida Volcano
769 m n.p.m.
Teneguía
439 m n.p.m.
Cumbre Vieja
1 949 m n.p.m.
Pico de Malpaso
1501 m n.p.m
Pico
2351 m n.p.m.


Rzeki
Nazwa
Długość
Kraj
Tag
1007 km
Portugalia, Hiszpania
Ebro
925 km
Hiszpania
Duero
895 km
Portugalia, Hiszpania
Gwadiana
818 km
Portugalia, Hiszpania
Gwadalkiwir
657 km
Hiszpania
Júcar
498km
Hiszpania
Genil
337 km
Hiszpania
Segura
325 km
Hiszpania
Miño
310 km
Portugalia






jedną z najzdrowszych w Europie, według WHO. Różowe zabarwienie słone jezioro w Torrevieja, spowodowane obecnością Sól kochający Archaea - halobacteria genus Halobacterium (na świecie istnieje około 3,5 miliardów lat), a także jeden żywy organizm na Ziemi może występować w wodzie o wysokim stężeniu soli - Dunaliella salina zielone glony Dunaliella salina.














Jeziora
Albufera (de Valencia) (chronione) -
Sanabria (najglebsze) - 53 m
Bañolas - najwieksze w Katalonii
Gallocanta -
Zaida -
Lagunas de Ruidera (chronione)
Torrevieja, La Mata - Costa Blanca - Hiszpania - rozowe jeziora jakeis nwm


wina
porto, madera - portugalia